3.1. POLA I RZEKA CZASU

Czasownikowe kształty be oraz have są w angielskim najczęstsze, czy jest mówiony, czy pisany. Rzeka czasu pozwala wyodrębnić dwa wzorce które książki do gramatyki nazywają the Progressive oraz the Perfect.

Wzorce te pomagają wyrazić wzgląd na czynność czy aktywność. Gramatyki nazywają go Aspektem. Słówko aspekt pochodzi od łaciny Aspectus oznaczało “spoglądanie, patrzenie na coś”; aspicere znaczyło “patrzeć, zachowywać w polu widzenia”.

Dokonajmy krótkiej notki o gramatyce i życiu, aby lepiej zrozumieć Aspekty. Człowiek żyje w swoim ciele, co mu daje wewnętrzne odniesienie które się nie zmienia, przynajmniej jak długo żyje na Ziemi (a nie było tu i nie ma “wiecznej gramatyki” i tak). To wewnętrzne odniesienie działa dla jego pojęcia czasu rzeczywistego zarówno jak gramatycznego. Możemy owo odniesienie wyrazić zaimkiem I, czy też me. ■→PODROZDZIAŁ 3.2 mówi o zaimku you.


REKLAMA

To że my coś robimy lub mówimy, nie znaczy że inni ludzie robią czy mówią to samo. Wszystkie języki wyrażają czas gramatyczny. Niektóre nie mają czasownikowego Aspektu, ale mają inne środki na dzielenie się dokładnie takiego samego rodzaju poglądami.

Bez gramatycznego czasu, musielibyśmy bardzo wiele sprawdzać, by mówić. Chcąc powiedzieć że rzecz lub osoba gdzieś jest, najczęściej musielibyśmy pójść sprawdzić, czy rzeczywiście. Z gramatyką możemy mówić jak patrzymy na sprawy lub je widzimy; a do pewnego stopnia wszyscy są subiektywni.

Z drugiej strony, nie ma “gramatyki obiektywnej” by rozstrzygać jak człowiek powinien patrzeć na sprawy. Jest to racja, żeby się uczyć używać Czasu i Aspektu niezależnie, dla siebie.

  • Gramatyczny czas pomaga nam wyrazić jak my kojarzymy coś bądź kogoś oraz czas rzeczywisty.
  • Gramatyczny aspekt pomaga nam wyrazić jak my widzimy charakter czy sposób dla danej sprawy.

Aspekt Progressive mówi o rzeczach bądź osobach które są w czegoś toku lub trakcie. Progres może być zmieniającym się stanem rzeczy czy aktywności. Może oznaczać polepszenie, ale nie zawsze.

Rzeka czasu daje wyodrębnić ogólny wzorzec, jaki możemy odnosić
do TERAŹNIEJSZOŚCI, zarówno jak PRZESZŁOŚCI lub PRZYSZŁOŚCI:
Progressive
be ING.

Aspekt Perfect mówi o sprawach lub ludziach obejmowanych poglądem do jakiegoś miejsca w czasie. Nazwa “perfect” pochodzi od łaciny. Co do gramatyki, nie ma nic wspólnego z uszczerbiem, wadą, czy też ich nieobecnością. Mówi o skutkach do jakiego czasu.
Perfect
have 3RD.

Aby wejść na którekolwiek pole czasu, dostosowujemy słówka to be lub to have, i tworzymy wzorzec Progressive czy Perfect dla TERAŹNIEJSZOŚCI, PRZESZŁOŚCI bądź PRZYSZŁOŚCI. Czasowniki to be bądź to have są wtedy słówkami pomocniczymi, auxiliaries po angielsku.

Po łacinie słówko auxiliaris znaczyło “pomagający”, “towarzyszący”. Słówka pomocnicze mogą pomóc wyrazić “gdzie” jesteśmy w naszych myślach o czasie: w naszej językowej TERAŹNIEJSZOŚCI, PRZESZŁOŚCI czy PRZYSZŁOŚCI.

Pamiętajmy, owo “gdzie” nigdy nie jest w mózgu jednym miejscem dosłownie. Nie ma pojedynczej czy poszczególnej części mózgu dla myśli. Własna językowa aktywność jest najsilniejszym pojedynczym czynnikiem w jednoczeniu pracy całego mózgu człowieka (!)

Czasowniki pomocnicze dotrzymują towarzystwa czasownikom węzłowym. Są w angielskim tysiące czasowników zdolnych zawiązywać frazę i wyrażać aktywność lub czynność, jak to learn, to read, bądź to write. Symbolizować je może lemniskata lub niedookreśloność. Nasz kolorowy kod to ■→MALWA.

Spróbujmy wzorca Progressive w polu Przyszłości.

Wzorzec Perfect przyjmuje trzecią formę. Kończy się ona na ED w czasownikach regularnych. Dla nieregularnych końcówką może być EN. Pole czasu da się odgadnąć po kształcie czasownika to have.

Kształt czasownika to have mówi że jesteśmy w polu PAST.

Rzeka czasu ma jeszcze jeden wzorzec, Simple. Potrafi on się obchodzić bez słówek pomocniczych.

Co znaczy nazwa Simple w gramatyce? Czynność bądź aktywność w Aspekcie Simple nie przyjmuje rozgraniczeń jak do jakiego czasu obejmujemy sprawę poglądem, bądź czy mamy ją za coś w toku.

Nazwa tego Aspektu pochodzi od łacińskiego simplus. Forma ta jest “prosta”, ponieważ może działać bez czasownika pomocniczego.

Czynność bądź aktywność może nie być prosta wcale, a nadal użyjemy Aspektu Simple:

I love my grammar
(though it is not an easy feeling;
Kocham swoją gramatykę,
choć to niełatwe uczucie).

Piszemy nazwy Aspektów z dużej litery. Używamy słówek “simple”, “progressive” oraz “perfect” jako części rzeczownikowych fraz gdzie rzeczownik ― Aspekt ― jest rzeczownikiem własnym, bo oznacza ściśle aspekt czasownikowy w gramatyce.

Nie używamy słówek Simple, Progressive, Perfect czy Aspekt w sensie jakkolwiek innym niż gramatyczny.

Aby postrzegać Aspekt Simple, spróbujmy czasownika to learn. W amerykańskim jest on regularny. Możemy zacząć od PRZESZŁOŚCI. Czasowniki regularne przyjmują końcówkę ED dla Simple w polu PAST.

I, you, we, they, he, she, it
learned.

W polu PRESENT, trzecia osoba liczby pojedynczej ma cechę “S”. Mówimy,
he, she, lub it
is, has, bądź does.

I, you, we, they
learn;
He, she, it
learns.

■→ROZDZIAŁ 2 pokazuje formę czasownikową will jak mapuje na PRZYSZŁOŚĆ swoją TERAŹNIEJSZĄ formą.

I, you, we, they, he, she, it
will learn.

Simple daje mapować czas gramatyczny dowolnym czasownikom i możemy ten wzorzec przedstawić jako niedookreśloność z atrybutami: cechą —s dla pola PRESENT, oraz formą 2GĄ dla pola PAST. Czasowniki regularne kończą się na —ED w drugiej formie.

Niedookreśloność zaznacza że czegoś nie da się dokładnie skalkulować, podobnie jak ■→PI, π. Matematyczne obliczenie języków naturalnych jest niemożliwe.

Nikt nie ma jak policzyć wszystkich fraz czy nawet słów jakie się da pomyśleć. Jeżeli przypisujemy wartości numeryczne alfabetom, słowom, czy frazom, jesteśmy arbitralni — a nasz kod nie reprezentuje żadnej obiektywnej realności językowej.


REKLAMA

Kiedy wzorzec Simple nie ma słówek pomocniczych, czas gramatyczny jest mapowany przez czasownik węzłowy. Zobaczmy językowe mapowanie dużymi literami, dla wszystkich Aspektów jakie dotąd poznaliśmy.

SimpleProgressivePerfect
s / 2ndbe inghave 3rd
The PresentThe PastThe Future
LEARN, LEARNSLEARNEDWILL LEARN
AM, IS, ARE, learningWAS, WERE, learningWILL BE learning
HAVE, HAS, learnedHAD learnedWILL HAVE learned

Moglibyśmy pomyśleć, trzeba przynajmniej dwóch słówek żeby utworzyć frazę, stąd Simple czasem frazy nie ma. Frazy jednak dobrze się mają jako przestrzeń jaką sobie tworzymy w swojej mowie. Frazy czasownikowe to przestrzeń dla gramatycznego czasu i jedno słówko wystarcza frazie we wzorcu Simple.

Niektóre gramatyki używają etykiety “Continuous” dla “Progressive”. W praktyce jest to ten sam Aspekt. Podróżnicy w gramatyce pozostają przy nazwie Progressive.

Istnieje jeszcze jeden wzorzec. Gramatyki nazywają go the Perfect Progressive. Możemy go poznać w dalszej podróży. Zapraszam teraz jak najbardziej do ■→3.2. ZAIMKA “YOU”.

■→Ten tekst jest też dostępny po angielsku.


REKLAMA

Świat może i nigdy nie widział jej oryginalnego pisma, jeśli jej umiejętność została wzięta za nadnaturalną. Zapraszam do Wierszy Emilii Dickinson w przekładzie Teresy Pelka: zwrotka tematyczna, notki o inspiracji greką i łaciną, korelacie z Websterem 1828 oraz wątku arystotelesowskim, Rzecz perpetualna — ta nie zasadza się na czasie, ale na wieczności.

■→ Format elektroniczny $2.99

Internet Archive, repozytorium darmowych ilustracji i tekstów

Zapraszam do korzystania z materiałów na moim koncie.