ROZDZIAŁ 6. MOŻEMY WYBIERAĆ SWOJE ŚCIEŻKI CO DO CZASU

EN

Nie ma uniwersalnych zasad wyboru między Present Perfect a Past Simple. Możemy się uczyć wielu klasycznych reguł, a prawda będzie taka, że w kontekście będzie nam trzeba własnych rozwiązań.

Wyobraźnia potrafi wspomóc kształtowanie językowej umiejętności także dla rzeczywistych sytuacji życiowych. Wyobraźmy sobie małe biuro. Wchodzi do niego mężczyzna. Nazywa się Jim. Pyta o pracującą tam kobietę.

W rzeczywistości, zauważylibyśmy co do Jima jakieś cechy i jakości. Czy się spieszy? Czy jest niespokojny, czy zrelaksowany? Jak mówi – pospiesznie, prędko, zrównoważonym tonem?

Spostrzeglibyśmy pewnie porę dnia i pogodę. Czy jest rano, czy już po południu? Czy jest ciepło i słonecznie, czy zimno i ponuro? Czy spodobałoby się nam parę kropli deszczu na parapecie?

Czy mógłby to być Jim?

PICTURE: JIM SMILES

Możemy zobrazować osobę w biurze. Powiedzmy, że jest kobietą i ma na imię Jin. Jak moglibyśmy ją opisać? Znajdźmy przynajmniej pięć słów o Jimie i Jin w słowniku.

PICTURE: JIN ON HER BREAK

Czy mogłaby to być Jin na przerwie?

Jim szuka Jill. Spotyka Jin. Pyta ją o Jill (imiona podobne w pisowni i dźwięku naprawdę się zdarzają). Jin mogłaby powiedzieć,

1. Jill left a few minutes ago;
albo,
1a. Jill has just left.

Zobrazowaliśmy Simple i Perfect ze słówkami mapującymi {NA} oraz {DO} w Rozdziale 4.

1. Jill left a few minutes ago;
{NA PRZESZŁYM gruncie w czasie};
ETYKIETKA GRAMATYCZNA: Past Simple.

1a. Jill has just left;
{DO TERAŹNIEJSZEGO gruntu w czasie};
ETYKIETKA GRAMATYCZNA: Present Perfect.

Co ważne, Jin ma wybór, jak mówić o tym samym fakcie, o Jill jak wychodzi z biura, dajmy na to dokładnie o 17:00. Mimo to nie zawsze potrzebujemy medytacji, aby dokonywać językowych wyborów.
Joke emoticon
PICTURE: MEDITATION

Rozważmy pomysł jak rama czasowa. Możemy myśleć o słynnym amerykańskim parku Yellowstone.
2. Have you ever been in Yellowstone?
2a. Did you go to Yellowstone?

Rama czasowa w przykładzie 2 jest otwarta. Obejmuje czas do TERAŹNIEJSZOŚCI. Pytaniem jest, czy odwiedziliśmy ów park kiedykolwiek w życiu.
PICTURE: REAL-TIME OPEN FRAME

Moglibyśmy sobie wyobrazić, że ktoś pyta 50-letniego mężczyznę: rama czasowa obejmowałaby 50 lat jego życia (!)

W przykładzie 2a rama czasowa jest zamknięta na odniesieniu do PRZESZŁOŚCI.
PICTURE: REAL-TIME CLOSED FRAME

Przeszłość ta nie musi być odległa, czy — jakkolwiek — nieistotna. Zamykamy ramę czasową kiedy mamy po temu kognitywny grunt.

Ludzie zazwyczaj szukają wspólnego gruntu w rozmowie. Tak oto możemy sobie wyobrazić naszą pogawędkę przed 2a:
2b. Have you met your Yellowstone friend?
2c. He moved to Treasure ― yes.

Yellowstone and Treasure to sąsiednie amerykańskie powiaty. Nasz przyjaciel zamyka ramę na PRZESZŁYM gruncie. Możemy spróbować tego samego gruntu i zapytać
2d. Did you go to the park?

Grunt kognitywny może też być gruntem pojęciowym. Pojęciem może być myśl lub słowo. Grunt pojęciowy nie jest powierzchnią taką, żeby się dało stać, ale możemy zająć stanowisko – wyrazić swoje poglądy i opinie – używając naszych gruntów kognitywnych czy pojęciowych.

Zdarzają się teorie, że amerykański „pozbywa się” czasów Perfect, a ludzie używają ich w amerykańskim znacznie rzadziej niż w brytyjskim. Pomyślmy o gruncie kognitywnym i ramie czasowej razem. Czy moglibyśmy sobie wyobrazić brata czekającego, by zabrać siostrę na spotkanie?

PICTURE: A JEALOUS MAN
Joke emoticon

3. Where have you been?
{TO the PRESENT}, Present Perfect;
(Aby nie myśleć częściowo po polsku a częściowo po angielsku, możemy zachować opis językowego mapowania po angielsku: jest dość prosty).
PICTURE: THE PRESENT PERFECT ARROW CUE

3a. Hey, I’m back on time. I’ve been to the movies.
{TO the PRESENT}, Present Perfect
PICTURE: THE PRESENT PERFECT ARROW CUE

3b. Did you enjoy it?
{ON the PAST ground}, Past Simple
PICTURE: THE PAST ARROW CUE AND A CLOSED REAL-TIME FRAME

The sister might say, especially if she does not want to answer too many questions,
3c. Actually, I didn’t like it much.
{ON the PAST ground}, Past Simple

Naturalnie, aby mówić prawdę, nie musimy wyglądać jak portrety.
PICTURE: A WOMAN'S PORTRAIT
Joke emoticon

Być może siostra przygotowuje dla brata niespodziankę, jak urodzinowe przyjęcie. Możliwe, że kłamie o kinie. Brat tego nie wie. Mimo to przechodzą obydwoje do tej samej zamkniętej ramy czasowej: wiedzą, że mówią o tym samym przedziale czasu.
3b. Did you enjoy it?
{ON the PAST ground}, Past Simple
3c. Actually, I didn’t like it much.
{ON the PAST ground}, Past Simple

Używając naszych gruntów kognitywnych, nie zawsze polegamy na zegarach czy zegarkach. Wyobraźmy sobie, że jesteśmy na wakacjach poza miastem. Zatrzymujemy się w motelu. Przez kilka dni jemy w nim śniadanie, a potem wychodzimy wędrować.
PICTURE: ROUTE 66 ROAD SIGN

Amerykańska Trasa 66 może nam być znana jako autostrada Wila Rogersa, lub Główna Ulica Ameryki. Część oryginalnej trasy jest teraz Narodową Drogą Krajobrazową. Will Rogers był słynną amerykańską osobowością medialną lat 20. i 30. XX wieku.

PICTURE: THE PRESENT PERFECT ARROW CUE AND AN OPEN TIME FRAME
4. Have you had breakfast?
{TO the PRESENT}, Present Perfect
(Jesteśmy nadal w motelu. Motel przynależy z TERAŹNIEJSZOŚCIĄ).

PICTURE: THE PAST ARROW CUE AND A CLOSED REAL-TIME FRAME
4a. Did you have breakfast?
{ON the PAST ground}, Past Simple
(Jesteśmy w terenie. Poranek i motel przynależą z PRZESZŁOŚCIĄ).

Oczywiście czas także się nadaje do rozeznawania się w czasie.
PICTURE: BEFORE A TIME
PICTURE: REAL-TIME OPEN FRAME
4. Have you had breakfast?
(Nadal jest poranek; rama czasowa jest otwarta.)

PICTURE: FOUR O'CLOCK
PICTURE: REAL-TIME CLOSED FRAME
4a. Did you have breakfast?
(Jest popołudnie; rama czasowa jest zamknięta.)

Powróćmy do naszej rozmowy w biurze. Co ważne, Amerykanin czy Amerykanka naprawdę mogliby w tym kontekście powiedzieć,
2. Jill just left.
(To właśnie Jin mówi Jimowi.)

Słówko „just” skutecznie zaznacza, że stało się to niedawno. Nie brak nam niczego w gramatyce czy informacji, porównując 1a:
1a. Jill has just left.

Jednak zadawanie pytań w czasach Perfect ― jak „Have you ever been in Yellowstone?” ― jest w amerykańskim naturalne. Nie jest prawdą, jakoby to był taki rodzaj angielskiego, że wyrzuca Aspekt Perfect.
Emoticon, a smile

Zapraszam do dalszego rozumowania o lingwistycznej ramie czasowej: 6.1. JĘZYKOWA GRAWITACJA